Quirigua, stela K – pokryta pierzastym ornamentem wykonanym w płaskim reliefie stela, na której przedstawiony został władca Jade Cielo, w koronie podobnej do tych, w jakich występowali władcy w Piedras Negras

Quirigua położona jest w Gwatemali, w dolinie rzeki Río Motagua, otoczonej pasmem górskim Sierra Madre, które dostarczają kamieni takich jak andezyt i trachit. Najstarsze ślady osadnictwa w Quirigua pochodzą z drugiego stulecia naszej ery. Czas rozkwitu ośrodka przypadł na późnoklasyczny okres między 600 a 900 r.n.e. Podobieństwa stylistyczne w ukształtowaniu kolumn pozwalają przypuszczać, że ośrodek w Quirigua założyli Majowie pochodzący z oddalonej jedynie o 50 km. metropolii Copán.  

Pierwszym władcą okresu klasycznego, którego istnienie oraz daty narodzin i śmierci zostały bez wątpienia potwierdzone, był Cauac Cielo (723-784 r.). W okresie jego panowania Quirigua była samodzielnym i bogatym ośrodkiem, mającym silne powiązania handlowe, w szczególności z portami karaibskimi, ze względu na sprawowaną kontrolę wydobycia obsydianu i nefrytu. Jak wynika z jednej z inskrypcji, w roku 738 n.e. pokonał on potężnego władcę Copán, zwanego 18 – Królik. 

W Quirigua odnaleziono wprawdzie resztki budynków z okresu między 200 a 900 r.n.e., ale największą uwagę przyciągają budowle pochodzące z VIII w.n.e. Miasto przeżywało wówczas okres swojego największego rozkwitu, uzyskując status rezydencji władców oraz ważnego ośrodka administracji. Niestety, niewiele pozostało po monumentalnym zespole budowli wzniesionych w tym okresie, a do czasów współczesnych najlepiej zachowały się stele oraz słynne zoomorfy.  

Mierzące niekiedy ponad 10 metrów wysokości monolity pokryte są bogato reliefami i glifami, stanowiącymi precyzyjne kalendarium wydarzeń społecznych, politycznych i gospodarczych z dziejów Majów.  

Stele w Quirigua ustawione są w trzech grupach. Najprawdopodobniej spowodowane jest to faktem, iż centrum miasta dwukrotnie przenoszono. Najmłodsze i najlepiej zachowane stele znajdują się w grupie C – usytuowana jest tutaj zarówno największa (stela E, o wysokości 10,6 m.), jak i najmłodsza stela, datowana na rok 805. Najstarsza stela w Qirigua, oznaczona jako stela T w grupie A, datowana jest na 692 r.n.e. i mierzy zaledwie dwa metry wysokości. Natomiast jedną z najwspanialszych jest stela D z grupy C, przedstawiająca zdobioną ornamentami i glifami postać wysokiego dostojnika, najprawdopodobniej Cauac Cielo. 

Dekoracje pokrywające stele w Quirigua oparte są na powszechnie stosowanym w tym rejonie systemie – w reliefie wypukłym wyrzeźbiona jest tylko głowa władcy przedstawiona en face, reszta zaś rzeźbiona jest w reliefie płaskim. Nakrycie głowy stanowią nałożone na siebie maski. 

Wypukłe reliefy znajdują się nie tylko na stelach, lecz także na monolitycznych ołtarzach i blokach granitowych wysokości 3 – 4 m, reprezentujących postaci mityczne. Ozdobione są one licznymi dekoracjami, wśród których mieszają się hieroglify oraz symboliczne ornamenty.   

Stele w Quirigua i Copán różnią się stylem od innych steli występujących na terenach zamieszkiwanych przez Majów. Postaci władców, przedstawione frontalnie w wyraźnym, wypukłym reliefie różnią się np. od steli w Tikal, na których profile postaci przedstawiane są w reliefie płaskim. Przedstawione w reliefie wypukłym głowy władców Quirigua otoczone są zakrywającą ciała dekoracją z geometrycznymi ornamentami. 

Pod koniec VIII w. zaprzestano wznoszenia stel, natomiast artystyczna aktywność mieszkańców Quirigua skoncentrowała się na obróbce olbrzymich głazów piaskowcowych, które po części służyły jako ołtarze. Ponieważ monolity te wzorowane były głównie na postaciach zwierząt, określane są mianem zoomorfów. Najstarszy zoomorf powstał około 780 r.n.e., mierzy około trzech m. wysokości, a przedstawia mityczną istotę, w której rozwartej paszczy można rozpoznać ludzką postać (zoomorf B). 

     G W A T E M A L A

 

 

     G W A T E M A L A

 

 

     G W A T E M A L A

 

     

     G W A T E M A L A

 

 

 

 

 

     G W A T E M A L A

 

 

NAPISZ

nAPISZ DO MNIE

Lorem ipsum

podróże Peru Lima zwiedzanie

Gwatemala, Quirigua

Stele w Quirigua ustawione są w trzech grupach, zapewne ze względu na to, iż centrum miasta dwukrotnie przenoszono
Stela A  
Stela datowana na dzień 9.17.5.0.0 6 Ahau 13 Kayab (27 grudnia 775 r.), usytuowana przy wejściu na teren strefy archeologicznej. Na steli przedstawiony został frontalnie władca Cauac Cielo, zaś jej wschodnią i zachodnią część zdobią duże hieroglify rzeźbione w dwóch kolumnach. Inskrypcja na zachodniej stronie steli odnosi się do władcy Cauac Cielo. Niektórzy badacze uważają, że wszystkie stele w Quirigua posiadały nazwy własne, związane często z siłami nadprzyrodzonymi przedstawionymi na nich, w szczególności na ozdobnym przybraniu głowy lub na końcu berła. Nazwy steli związane też często były z zakończeniem jakiegoś okresu czasu, dla upamiętnienia którego były wznoszone. Hieroglificzne imię steli A brzmi 6 Ahau Tun. 
Quirigua, stela A – na steli, datowanej na dzień 9.17.5.0.0 6 Ahau 13 Kayab (27 grudnia 775 r.) przedstawiony został frontalnie władca Cauac Cielo, zaś jej wschodnią i zachodnią część zdobią duże hieroglify rzeźbione w dwóch kolumnach
Stela C  
Mierząca 4 m. wysokości kolumnowa stela, datowana na dzień 9.17.5.0.0 6 Ahau 13 Kayab (27 grudnia 775 r.) Z południowej strony pokryta jest rzeźbieniem przedstawiającym władcę Cauac Cielo w bogatym przybraniu głowy, trzymającego na piersi dwugłowe ceremonialne berło i stojącego na rzędzie czterech glifów. Stela przedstawia Cauac Cielo jako zwycięzcę władcy Copán, który stał się jego jeńcem. Twarz z niewielką spiczastą bródką podobna jest do twarzy na steli E. Ciało wyrzeźbione na płaskim reliefie ukazane jest frontalnie, stopy skierowane są na zewnątrz (co jest typowe dla stylu występującego w Quirigua i Copán). 
Quirigua, stela C – na południowej stronie steli przedstawiony został władca Cauac Cielo w bogatym przybraniu głowy, trzymającego na piersi dwugłowe ceremonialne berło i stojącego na rzędzie czterech glifów
 Stela D  
Datowana na dzień 9.16.15.0.0 7 Ahau 18 Pop (17 luty 766 r.), mierząca 19,5 stopy wysokości stela D nazywana również Monumentem 4, przedstawia na stronie północnej władcę Cauac Cielo z berłem w lewym ręku i tarczą w prawym. Władca stoi na piedestale reprezentującym boga słońca – Kinich Ahau. Nawet sandały Cauac Cielo przedstawiają parę nadprzyrodzonych istot. Zachodnia i wschodnia strona steli pokryta jest pięknie rzeźbionymi glifami, jednymi z najwspanialszych w Quirigua, a nawet w całym obszarze kulturowym zamieszkiwanym przez Majów. Na stronie południowej, mocno zniszczonej wskutek erozji, Cauac Cielo został przedstawiony stojąc na masce potwora ziemi, z berłem w prawym ręku oraz małą tarczą w ręku lewym.  
Quirigua, stela D – na południowej stronie steli, mocno zniszczonej wskutek erozji, Cauac Cielo stoi na masce potwora ziemi, z berłem w prawym ręku oraz małą tarczą w lewym
Stela E  
Datowana na dzień 9.17.0.0.0 13 Ahau 18 Cumhu (22 stycznia 771 r.) stela E to najwyższy z dotychczas znalezionych na terenach zamieszkiwanych przez Majów rzeźbionych monolitów. Wykonana została z piaskowca, mierzy 10,66 m. wysokości i waży około 65 ton. Przedstawiony na steli władca – Cauac Cielo - ma charakterystyczną bródkę i przedstawiony jest en face, w prawej ręce trzyma niewielkie berło, a w lewej malutką symboliczną tarczę. Z północnej i południowej strony steli wyrzeźbione są prawie identyczne portrety Cauac Cielo, przyozdobione przybraniami głowy złożonymi z wielu masek. Władca stoi na piedestale – masce potwora ziemi. Portret władcy przedstawiony z północnej strony steli, jest pomimo braku nosa najlepiej zachowanym portretem twarzowym w Quirigua. 
Mierząca 7,3 m. wysokości stela F, datowana na dzień 9.16.10.0.0 1 Ahau 3 Zip (15 marca 761 r.) jest bliźniaczym monumentem steli A, usytuowanym na północnym Platform Plaza. Stela ta zapoczątkowała praktykę rzeźbienia bliźniaczych frontalnych portretów Cauac Cielo na południowych i północnych stronach monumentów, co kontynuowane było później na innych stelach. Portrety władcy wyrzeźbione na steli F są do siebie bardzo podobne, lecz nie stanowią duplikatów. Postaci po obu stronach monumentu stoją na złożonych piedestałach przedstawiających potwora ziemi i noszą ozdobne przybranie głowy złożone z wielu masek zwieńczonych głową Boga C. Postać przedstawiona ze strony południowej trzyma dwugłowe berło ceremonialne, zaś postać północna dzierży w ręku prawym berło, zaś w lewym niewielką tarczę.
Na steli F Cauac Cielo po raz pierwszy przedstawiony został z wąską bródką - cechą charakterystyczną wszystkich jego późniejszych portretów. Wschodni i zachodni bok steli pokryty jest bliźniaczym hieroglificznycm tekstem – w sumie na bokach steli znajduje się łącznie 66 pól glificznych. Na zachodniej stronie znajduje się inskrypcja nawiązująca do daty wstąpienia Cauac Cielo na tron w Quirigua – 9.14.13.4.17 12 Caban 5 Kayab (724 r.) Wzdłuż lewej krawędzi widoczne są pióra quetzala, będące motywem zdobniczym w sztuce Majów. Cauac Cielo wzniósł stelę F dla upamiętnienia połowy katunu, przypadającej w dniu 9.16.10.0.0 1 Ahau 3 Zip (15 marca 761 r.). Aby podkreślić kosmologiczne znaczenie końca połowy cyklu, Cauac Cielo odniósł się w tekście pokrywającym wschodni bok steli do innych wydarzeń związanych z datą 1 Ahau, dotyczących ostatniej kreacji. Na zachodnim boku steli znajduje się inskrypcja wskazująca datę wstąpienia na tron władcy Cauac Cielo oraz hieroglify poświęcone pojmaniu władcy Copán – 18-Królika. Data 1 Ahau łączy mityczne ofiary z historycznym złożeniem w ofierze 18-Królika przez Cauac Cielo i stanowi podstawę żądań tego ostatniego, by uznać go prawowitym czternastym władcą Copán z dynastii Yax Kuk’ Mo’. 
Quirigua, stela E – wykonany z piaskowca, najwyższy z dotychczas odnalezionych na terenach zamieszkiwanych przez Majów rzeźbiony monolit, mierzący 10,66 m. wysokości i ważący około 65 ton. Przedstawiony en face Cauac Cielo, ma charakterystyczną bródkę, w prawej ręce trzyma niewielkie berło, a w lewej malutką symboliczną tarczę
Stela F  
Quirigua, stela F – mierząca 7,3 m. wysokości stela zapoczątkowała praktykę rzeźbienia frontalnych portretów Cauac Cielo na południowych i północnych stronach monumentów, kontynuowaną później na innych stelach
Kolumnowa stela, datowana na dzień 9.18.10.0.0 10 Ahau 8 Zac (17 sierpnia 800 r.). Stela, z odłamanym wyższym północnym rogiem, mierzy wraz z zakopaną, nierzeźbioną podstawą 4,1 m. wysokości. Z zachodniej strony wyrzeźbiona jest frontalnie postać władcy Quirigua, zwanego Jade Cielo (Nefrytowe Niebo). Władca przedstawiony został bez zwyczajowej maski, lecz z symbolem władzy (berłem) w prawej ręce i małą okrągłą tarczą w lewej. Godne uwagi jest bogato zdobione piórami przybranie głowy. Północna i południowa strona steli pokryta jest podwójną kolumną glifów. Od strony północnej przedstawiona jest data dedykacyjna – 9.18.10.0.0 (800 r.n.e.). Jade Cielo wymieniony jest w tekście z południowej strony, wraz z tytułem i glifem – emblematem Quirigua. Odniesienie do 16 hel wskazuje, iż był to 16 władca z dynastii. Szczyt kolumn z glifami po północnej stronie steli ozdabia wizerunek potwora. Wschodnia strona steli ozdobiona jest niewielką niszą otoczoną przez dwugłowe bóstwo – prawdopodobnie Itzamná. Wewnątrz niszy widoczna jest postać ludzka, siedząca ze skrzyżowanymi nogami. Stela I upamiętnia wstąpienie na tron władcy Jade Cielo, co musiało mieć miejsce około 800 r.n.e. 
Stela I  
Quirigua – stela I – kolumnowa stela, mierząca wraz z zakopaną, nierzeźbioną podstawą 4,1 m. wysokości. Z zachodniej strony wyrzeźbiona została frontalnie postać władcy Jade Cielo, bez zwyczajowej maski, z symbolem władzy (berłem) w prawej ręce i małą okrągłą tarczą w lewej oraz w bogato zdobionym piórami przybraniu głowy
Mierząca 5 m. wysokości kolumnowa stela, datowana na dzień 9.16.5.0.0 8 Ahau 8 Zotz (10.04.756 r.). Z zachodniej strony wyrzeźbiona została na niej frontalnie postać władcy Cauac Cielo, który podobnie jak na innej steli z wcześniejszego okresu, pokazany został bez brody. Władca stoi na masce potwora ziemi, podobnej do piedestału monumentu nr 8, trzymając w prawej ręce berło, a w lewej małą okrągłą tarczę. Przybranie głowy ukazane jest w formie pośredniej – między prostą wersją uwiecznioną na monumencie nr 8, a złożonymi kompozycjami spotykanymi na stelach z późniejszego okresu. Pozostałe strony steli J pokrywają hieroglificzne teksty. Na stronie wschodniej (tylnej) umieszczone są one w czterech kolumnach. Data inicjująca serię rozpoczyna się niezwykle dużym glifem i jako datę dedykacyjną wskazuje 9.16.15.0.0, korzystając po raz pierwszy w Quirigua  z metody zapisu daty wyrażonej kompozycją glifu głowy i kombinacją liczb, jako numerycznej formy notacji. Pod pozycją C11, w trzecim rzędzie od dołu, drugi od prawej, widnieje odniesienie do 14 hel, co oznacza, że Cauac Cielo był 14 władcą lokalnej dynastii. Tekst na północnej stronie steli wskazuje datę wstąpienia Cauac Cielo na tron (9.14.13.4.17 12 Caban 5 Kayab), zaś data wyrzeźbiona od strony południowej nawiązuje do zwycięstwa i pojmania władcy Copán, 18 Królika w roku 738 n.e. (9.15.6.14.6 6 Cimi 4 Tzec). 
Stela J  
Quirigua, stela J – kolumnowa stela mierząca 5 m. wysokości. Na zachodniej części steli wyrzeźbiona została frontalnie postać władcy Cauac Cielo, pozostałe strony steli pokrywają hieroglificzne teksty
Stela wzniesiona w 805 roku, pokryta pierzastym ornamentem wykonanym w płaskim reliefie. Na steli przedstawiony jest władca siedzący w niszy, w koronie podobnej do tych, w jakich występowali władcy w Piedras Negras, co świadczyć może o politycznych kontaktach z państwami – miastami położonymi nad Río Usumacinta. 
Quirigua, zoomorf B – mierzący 4 m. długości i 2 m. wysokości olbrzymi otoczak, pokryty rzeźbieniami wyobrażającymi dwugłowego potwora nawiązującego do kosmologicznej koncepcji Majów
Mierzący 4 m. długości i 2 m. wysokości duży otoczak, pokryty rzeźbieniami wyobrażającymi dwugłowego potwora, nawiązującego do kosmologicznej koncepcji Majów. Pojawiająca się w szeroko otwartych szczękach głowa przedstawia prawdopodobnie władcę Cauac Cielo. Na kamieniu widoczna jest data 9.17.10.0.0 12 Ahau 8 Pax (30 listopad 780 r.). 
Stela K  
Zoomorf B  
 Quirigua, zoomorf G – otoczak przedstawia mitologiczne stworzenie o kształcie ropuchy, posiadającej jednakże pewne cechy jaguara
Drugi z kolosalnych otoczaków z pokrytą rzeźbieniami powierzchnią, usytuowany na północnym Platform Plaza, datowany jest na dzień 9.17.15.0.0 4 Ahau 3 Muan (4 listopad 785 r.). Mierzy on 4,4 m. długości i 1,2 m. wysokości. Przedstawia mitologiczne stworzenie o kształcie ropuchy, z wyraźnymi jednak cechami jaguara – z północnej strony widoczne są usta oraz kły jaguara, jak również pocętkowane łapy z pazurami. Jednakże za oczami widoczne są gruczoły z trucizną, typowe dla tropikalnej ropuchy marinus bufo. Zoomorf G zwrócony jest w kierunku północnym ku strukturze 1A-3, w przeciwieństwie do wszystkich innych monumentów usytuowanych w północnym gronie. W otwartych szczękach jaguara ukazuje się głowa władcy Cauac Cielo. Ponieważ jaguar w mitologii Majów związany był z nocą i światem podziemi, zoomorf G określany jest pomnikiem pogrzebowym Cauac Cielo. Po obu stronach rzeźby widoczny jest hieroglificzny tekst. Inskrypcja na wschodniej stronie zaczyna się w południowym końcu niższego panelu i rejestruje dedykacyjną datę – 9.17.15.0.0. Seria dat przedstawiona jest również na zachodniej stronie. Jedna z nich – 9.17.14.13.0 (784 r.n.e.) odnosi się prawdopodobnie do daty śmierci Cauac Cielo. Inna – 9.17.14.16.18 9 Eznab 1 Kanklin (jakieś 78 dni później), nawiązuje prawdopodobnie do daty wstąpienia na tron jego następcy – Cielo Xul. W ten sposób zoomorf G stanowi jednocześnie pomnik pogrzebowy Cauac Cielo, jak również monument upamiętniający sukcesję jego następcy. Fakt, że rzeźba ta zwrócona jest w kierunku Struktury 1A-3 oznaczać może, że w miejscu tym może znajdować się grobowiec Cauac Cielo. Jednakże, pomimo przekopania tunelu wzdłuż północno – południowej osi struktury 1A-3, miejsce ostatniego spoczynku słynnego władcy nadal nie zostało zlokalizowane. 
Zoomorf G  
Quirigua, zoomorf O – nieregularny, płaski otoczak o długości 3,8 m. z ozdobioną rzeźbieniami powierzchnią. Dobrze zachowana południowa strona przedstawia groteskową maskę ze szczękami, reprezentującą prawdopodobnie kosmologicznego potwora
Nieregularny, płaski otoczak o długości 3,8 m., z ozdobioną rzeźbieniami powierzchnią, datowany na dzień 9.18.0.0.0 11 Ahau 18 Mac (9 październik 790 r.). Dobrze zachowana południowa strona przedstawia groteskową maskę ze szczękami, reprezentującą prawdopodobnie kosmologicznego potwora. Nad i pod maską zostały wyrzeźbione hieroglificzne panele, rozpoczynające się z lewej strony datą poświęcenia monumentu. Z północnej strony wyrzeźbiona została w głębokim reliefie postać wyobrażająca człowieka przebranego za boga lub też samo bóstwo, owinięta przez olbrzymiego węża. Stopy postaci skierowane są ku zachodowi, zaś prawa noga układa się jak gdyby w tańcu. Głowa zwrócona ku północy i ozdobiona okazałym przybraniem głowy, zaś twarz przykrywa maska jaguara. W prawym ręku trzyma tarczę, natomiast lewa ręka, wzniesiona ponad głową, trzyma inne maski. Postać zręcznie przedstawiona jest w trakcie ruchu, co jest rzadkim przypadkiem w sztuce Majów. Pozostała część monumentu oznaczonego nr 23 (ołtarz zoomorfa O) ozdobiona jest hieroglificzną inskrypcją. Przedstawiona tu data – 9.17.14.16.8 9 Etznab 1 Kankin, nawiązuje do daty wstąpienia na tron władcy Cielo Xul. Tekst hieroglificzny opisuje doniosłe wydarzenia w historii Quirigua.   
Zoomorf O  
Quirigua, zoomorf P – duży otoczak o pięknie rzeźbionej powierzchni, mierzący 3 m. długości i 2,2 m. wysokości. Z południowej strony monumentu przedstawiona została głowa kosmologicznego potwora otoczona obszernymi panelami z inskrypcjami hieroglificznymi
Duży otoczak o pięknie rzeźbionej powierzchni, mierzący 3 m. długości i 2,2 m. wysokości, datowany na dzień 9.18.5.0.0 4 Ahau 13 Cej (13 września 795r.). Z północnej strony przedstawiona jest postać młodego władcy Quirigua, prawdopodobnie Cielo Xul (następcy Cauac Cielo), siedząca w paszczy kosmologicznego potwora. Władca ma na sobie złożone z wielu masek przybranie głowy, w prawym ręku trzyma berło, a w lewym niewielką tarczę. Nos postaci został uszkodzony, co jednakże mogło być efektem rytuałów odprawianych przez Majów po śmierci władcy. Jednakże w ostatnich latach wandale usiłowali odpiłować jej głowę, uszkadzając ozdoby uszne oraz szyję. Centralną postać otaczają niewielkie postaci i hieroglificzne panele, nawiązujące w większości do motywów związanych z wodą. Z południowej strony monumentu przedstawiona została głowa kosmologicznego potwora, otoczona obszernymi panelami z inskrypcjami hieroglificznymi. Inne pokryte inskrypcjami hieroglificznymi panele znajdują się po bokach zoomorfa. Teksty hieroglificzne odnoszą się do panującego władcy – Cielo Xul oraz do jego poprzednika – Cauac Cielo, a także nawiązują do wydarzeń astronomicznych oraz historycznych relacji pomiędzy Quirigua i dużo większym ośrodkiem w Copán. 
Zoomorf P  
Zoomorf P61  
Mierzący 220 cm wysokości otoczak, przedstawiający olbrzymiego żółwia o znaczeniu kosmologicznym. Z tyłu zoomorfa widać otoczone stylizowanymi hieroglifami oblicze potwora.