Najważniejszymi budowlami przy niewielkim placu wschodnim są 16 – metrowej szerokości Schody Jaguara, które niegdyś zdobiły figury jaguarów z cętkami z czarnego obsydianu oraz bogato zdobiona rzeźbami świątynia nr 22. Do świątyni tej prowadzą drzwi obramowane reliefem wyobrażającym wejście do świata podziemnego. Drzwi wejściowe otacza  przedstawiony w głębokim reliefie Kosmiczny Potwór (reprezentujący Drogę Mleczną), zakończony z jednej strony głową krokodyla, zaś z drugiej ogonem.  Po obu stronach wejścia na olbrzymich trupich czaszkach reprezentujących paszczę Węża Wizji prowadzącą do świata podziemi, klęczą bakabob (postacie podtrzymujące cztery strony świata), reprezentowani przez przedstawicieli wschodu i zachodu, związanych z drogą słońca po niebie. Podtrzymują oni Kosmicznego Potwora wijącego się wokół portalu i strzegącego wejścia do podziemnego świata. 

Basamento nr 14 położony jest na południu dziedzińca. Przed nim znajduje się monolit przedstawiający „tunkul” – instrument muzyczny Majów. Był to instrument perkusyjny używany podczas ceremonii, m.in. związanymi ze składaniem ofiar z ludzi. Ustawiany był na szczycie piramidy w taki sposób, aby jego monotonny dźwięk słychać było w całej dolinie. 

Ciekawą budowlą jest położona na wschodnim dziedzińcu la estructura 13, o której w 1975 r. napisano, że „...znajduje się usiana fragmentami rzeźb, które przetrwały tu jako resztki po bitwie gigantów. Pokryte mchem potworne głowy, szpony, ręce i okaleczone torsy.” 

 Monumenty w Copán niemal w całości są dziełem jednego władcy – Yax Paca, który w 763 r. doszedł do władzy i rządził ponad 40 lat. Przedstawiony jest on na steli nr 11 z 810 r. jako „ojciec ludu”. Cały kompleks budowli na akropolu przekształcił Yax Pac na krótko przed swoją śmiercią, a więc już w czasie upadku  miast Majów okresu klasycznego. 

Imię Yax Paca wymienione jest na wielu monumentach, zarówno wewnątrz tzw. grupy głównej, jak też poza nią. Jego imienny glif widnieje na trybunie dla widzów, steli N oraz świątyni 18. Był to wielki władca, który zostawił po sobie wielkie budowle i mnóstwo rzeźb. 

Do świątyni nr 26 wiodą graniczące z boiskiem Schody Hieroglifów. Liczące pierwotnie 63 stopnie o szerokości 10 metrów schody pokrywało niegdyś 2500 hieroglifów. Utrwalone na hieroglifach dzieje władców Copán sięgają 775 r. Monumentalne schody z rzeźbionymi belkami policzkowymi prowadzą do niewielkiej celli, świętego miejsca piramidy. Schody zostały poświęcone przez władcę 18-Królika (Waxaklahun – Ubah – K’awil) , dla uczczenia jego wielkiego poprzednika – 12 władcy z dynastii panującej w Copán: Humo - Jaguara. 15 władca z dynastii, zwany Humo – Concha, rozbudował schody podwajając ich długość i dodając po bokach balustrady nawiązujące zarówno stylem architektonicznym, jak też formą ikonograficzną do kultury Teotihuacán.  

Niestety, na swoim dawnym miejscu znajduje się jedynie 15 schodów, z których 5 jest częściowo zniszczona. Pozostałe schody ułożone są na „chybił trafił”, w sposób nie pozwalający na odczytanie pierwotnego tekstu hieroglificznego. Hieroglify zdobiące schody, w szczególności te pokrywające ich górną część i przedstawiające postaci ludzkie w różnych pozycjach, zostały wyrzeźbione w sposób precyzyjny i szczegółowy.  

Przy linii środkowej schodów znajduje się sześć dużych rzeźb przedstawiających ludzi siedzących na bogato rzeźbionych tronach. Blisko podstawy Schodów Hieroglificznych przedstawiona została postać Humo – Jaguara, wyglądająca z ogromnej maski wojennej otoczonej przez ozdobione piórami przybranie głowy. Grobowiec tego władcy został odkryty wewnątrz budowli. Niektóre z pierwszych stopni zostały odszyfrowane przez Davida Stuarta, i tak hieroglify na pierwszym schodku mówią o przykryciu grobowca Pana Copán, zaś inskrypcje na piątym schodku opisują pogrzeb Humo – Jaguara i potwierdzają, że schody zostały wzniesione na cześć tego władcy przez jego następcę 18-Królika. 

Schody wieńczy niewielka świątynia, znana jako budowla nr 26. Zachowały się też resztki pomieszczenia z wyraźnie zaznaczonymi ścianami i drzwiami. W trakcie prac restauracyjnych w 1935 r. odgrzebane zostały liczne pięknie zdobione hieroglifami kamienie, które prawdopodobnie tworzyły część fryzu zewnętrznego.  

U stóp Schodów Hieroglificznych usytuowana jest stela M, datowana na rok 9.16.5.0.0. (756 r.n.e.) i przedstawiająca 15 władcę z dynastii Copán: Humo – Concha, znanego również jako K'ak' Yipyaj Chan K'awil. Przed stelą M znajduje się zoomorficzny ołtarz, stylem  przypominający zoomorfy wzniesione w Quirigua. 

Nie zachowały się żadne źródła informujące nas o funkcji, jaką pełniły Schody Hieroglificzne. Znając jednakże wierzenia religijne Majów, można przypuszczać, że stanowiły one ogromny ołtarz na którym odbywały się obrzędy o charakterze kosmologicznym.  

Według niektórych źródeł, w kulturze Majów schody były wyobrażeniem miniaturowego odzwierciedlenia świata (lub świata podziemnego). Wykorzystywano je do odprawiania ceremonii związanej z odwieczną walką pomiędzy dobrymi a złymi bóstwami, pomiędzy życiem a śmiercią. Schody zajmowały ściśle określoną pozycję w porządku kosmicznym Majów. 

Stela D wraz z zoomorficznym ołtarzem tworzą uzupełniający się nawzajem kompleks, w którym władca (stela) symbolizuje Słońce w relacji do potwora (ołtarz) reprezentującego ziemię. Być może wizerunek władcy symbolizuje też podstarzałe Słońce, zanurzające się w otchłani świata podziemnego. Druga strona ołtarza reprezentuje potwora ziemi w pełni rozwiniętej formie. 

Rządy 18-Królika przypadają na przełom końca środkowego okresu klasycznego i pierwsze lata późnego okresu klasycznego, kiedy  przeżywało szczytową fazę demograficznego i politycznego wzrostu. 18-Królik, podobnie jak Humo-Imix, panował przez długie lata, a forma jego rządów pozwala wysnuć wnioski, że władca w wyraźny sposób dążył do wzrostu władzy i prestiżu miasta. Pod jego patronatem sztuka w Copán rozkwitła jak nigdy dotąd, powstało też wiele monumentalnych budowli. Jednakże rządy 18-Królika rozpoczęły też pewne trendy, które w końcu doprowadziły do wzrostu niepokojów społecznych, związanych z przeludnieniem i niestabilną sytuacją polityczną. Działania podejmowane przez 18-Królika wskazują, iż był on „showmanem”, skupiającym się na dostarczaniu społeczeństwu bogatej sztuki oraz religijnych spektakli. Ambicja władcy doprowadziła w końcu do jego upadku, kiedy to wdał się w przegraną wojnę z Quirigua, został pojmany i złożony w ofierze.  

Po wkroczeniu na teren stanowiska, dochodzi się do miejsca znanego jako Gran Plaza. W rzeczywistości łączą się tu dwie duże strefy przeznaczone do odprawiania ceremonii religijnych i innych uroczystości gromadzących dużą liczbę widzów. 

W części północnej znajduje się plac ceremonialny, na którym ustawiona została duża liczba steli i ołtarzów. Niektóre z tych monumentów zostały zakryte w celu uniknięcia uszkodzeń powstających na skutek szkodliwego działania klimatu. Granicę tej strefy wyznaczają budowle nr 1,2 i 3, odpowiednio od zachodu, północy i wschodu, oraz budowla nr 4 od południa. 

Do tak zwanej grupy głównej (obejmującego 18 ha ceremonialnego centrum miasta) należy kompleks świątyń – akropol oraz pięć placów częściowo otoczonych budynkami. Na placu ceremonialnym na północy, otoczonym z trzech stron płaskimi schodami i tarasami, ustawione są stele, liczące średnio trzy – cztery metry wysokości. Ich czołowe strony pokrywają reliefy przedstawiające postacie ludzkie w ozdobnych strojach - władców przedstawionych en face. Boki i tylne strony steli zdobią ornamenty, symbole i hieroglify. Typowe miejsce kultu tworzyło połączenie ołtarza i steli. Najstarsza stela pochodzi z 564 r, najmłodsza zaś z roku 792. W ich fundamentach wydrążone zostały nisze służące do składania ofiar. Część z nich wykonano w kształcie zwierząt, na przykład żółwia (przy kolumnie C). 

Niedaleko budowli 4, zwanej też la piramida truncada, stoją stele nr F i H oraz ołtarze nr G1, G2 I G3. Na północ od tej budowli znajdują się stele nr C,B,4 i A. Razem ze stelą C ustawiony został ołtarz w kształcie żółwia – zwierzęcia często pojawiającego się w wyobrażeniach mitologicznych Majów.  

Na północnym krańcu placu znajduje się budowla nr 2, przed którą ustawiona jest stela D, postawiona za panowania władcy 18 – Królika, na której widnieje data 9.15.5.0.0.10 Ahau 8 Chen (736 r.n.e.). Przed stelą znajduje się ołtarz należący do grupy „dwugłowych potworów”. 

Niedaleko stąd widoczny jest prosty grób badacza Johna Owena, zmarłego na febrę w 1893 r. 

W jednej z nisz budowli 3 znajduje się stela I, wzniesiona za panowania władcy zwanego Humo – Jaguar (Dym – Jaguar). Oblicze jego zwrócone jest ku zachodowi, a figurę zdobi okrycie głowy znacznie różniące się od tych, które można zobaczyć na innych stelach. Niedaleko od tej steli ustawiony jest ołtarz otoczony hieroglifami. 

Pierwsze ślady osadnictwa rolniczego znalezione w żyznej dolinie Río Copán pochodzą z czasów ok. 1000 r.p.n.e. Samo miasto jednak zostało założone znacznie później, a czasy jego największego rozkwitu przypadły na okres między VI a VIII w.n.e. Za założyciela dynastii władców Copán na początku V wieku uważa się Mah K’ina Yax K’uk Mo’ (Wielki Król Słońca Quetzal). Na galerii pamięci na ołtarzu Q uwieczniono łącznie 16 królów o imionach nawiązujących do roślin lub zwierząt, takich jak: Księżyc – Jaguar, Dym – Małpa, czy Osiemnaście – Królik. Ostatnim wielkim władcą Copán był Yax Pac - Wschodzące Słońce. 

Za czasów panowania króla Rauch Imix (628 – 695 r.n.e.) Copán rozwinęło się w największe i najbardziej wpływowe miasto w południowo – wschodniej części regionu zamieszkiwanego przez Majów. Wniosło ono znaczny wkład w rozwój cywilizacji Majów, szczególnie w dziedzinie matematyki, astronomii, architektury, sztuki oraz pisma hieroglificznego. W okresie tym dolinę wokół miasta zamieszkiwało ok. 20.000 ludzi. W roku 820, po śmierci Yax Paca, rozpoczął się upadek miasta. Najpóźniejsza data w Copán, odkryta na ołtarzu L przy boisku do gry w piłkę, to 10 grudnia 822 r. Obszar ten jednak nie został opuszczony gwałtownie – dolina Copán była zamieszkana jeszcze do ok. 1200 r. Uważa się, że polityczne załamanie społeczeństwa przyspieszyły walki o władzę, a zbiegło się to w czasie z krytycznym przeludnieniem doliny. Potwierdzają to przypadające na tamten okres migracje ludności oraz rosnące trudności w zaopatrzeniu w żywność.  

W centrum położonych na wysokości 640 m.n.p.m. ruin, których jądro tworzy główny zespół akropolu z budowlami kultowymi i rządowymi, znajduje się ok. 3500 obiektów. Centrum miasta rozciąga się na planie prostokąta o wymiarach 500x300 m. Większość tej starannie niwelowanej i otoczonej wałami ziemnymi esplanady została usypana sztucznie. Majowie zgromadzili tutaj prawie 1.000.000 m3 materiału w celu założenia placu o wysokości dochodzącej do 30 m. i obszarze 3,5 ha. U podnóża esplanady wznoszą się dochodzące do 40 m. wysokości piramidy. W 1989 r. odkryto pod budynkiem nr 26 grób królewski, a rok później świątynię pod budynkiem nr 16 w wielkim akropolu. W grobie królewskim znaleziono przedmioty z nefrytu, w świątyni zaś bogato zdobione płaskorzeźby bazaltowe, służące najprawdopodobniej do składania ofiar. 

H O N D U R A S

 

 

 

H O N D U R A S

 

 

H O N D U R A S

 

 

H O N D U R A S

 

NAPISZ

nAPISZ DO MNIE

Lorem ipsum

podróże Peru Lima zwiedzanie

Honduras, Copán

Copán,  Templo 11 – trybunę dla widzów, znajdującą się z południowej strony Templo 11, zdobią z każdej ze stron rzeźbione klęczące postacie. Po jednej ze stron schodów znajduje się rzeźba przedstawiająca postać niosącą pochodnię – bóstwo burzy dzierżące w ręku symbol błyskawicy, z ust którego wypełzają dwa węże
Stela A  
Copán, stela A – przedstawia władcę 18-Królika w stroju reprezentującym ducha Butz’ Chan’. Ubrany w insygnia królewskie władca nosi wokół talii niebiańską opaskę jako pas. Symbole występujące przemiennie wzdłuż pasa nawiązują do znaków związanych z kosmologią Majów
Stela 4 
Copán, stela 4 przedstawia władcę Waxaklahun-Ubah-K’awil (18-Królik) jako gracza w piłkę. Główny ołtarz steli przedstawia spłaszczoną kulę (piłkę) związaną poskręcanym sznurem
Stela B 
Copán, stela B przedstawia władcę 18-Królika przebranego w strój Władcy Topora – kata Chac,boga związanego z Wenus jako Gwiazdą Wieczorną. Władca stoi w portalu świata podziemi, wyobrażonego jako wielki, ziejący żołądek potwora witz, którego zęby spoczywają u stóp władcy
Stela C 
Copán, stela C – zachodnia strona steli wzniesionej dla uczczenia końca katun w dniu 9.14.0.0.0 (5.12.711 r.) przedstawia młodego Waxaklahun-Ubah-K’awil noszącego długą brodę oraz spódnicę Wakah-Kan. Głowa na pasie symbolizuje Boga-Jaguara, kojarzonego ze Słońcem i Wenus. W rękach władcy znajduje się berło ceremonialne w kształcie dwugłowego węża
Stela D 
Copán, stela D – stela wraz z zoomorficznym ołtarzem tworzą uzupełniający się nawzajem kompleks, w którym władca (stela) symbolizuje Słońce w relacji do potwora (ołtarz) reprezentującego ziemię
Stela F 
Copán, stela F – zaokrąglone kształty mięśni podkreślają, że władca (18-Królik) jest atletą i wojownikiem, bohaterem bitew i meczów rozgrywanych w pelotę. Skórzany pas opinający talię 18-Królika przypomina ciężkie pasy używane przez zawodników grających w piłkę. Stopy postaci obute są w potężne, mocno wiązane sandały. Ołtarz znajdujący się z przodu steli reprezentuje ogromnego górskiego potwora, związanego z mitem o bogach – patronach Copán
Stela H 
Copán – stela H przedstawia Waxaklahun – Ubah – K’awila jako Boga Kukurydzy w tańcu tworzenia. Bogowie Kukurydzy są głównymi postaciami klasycznego mitu tworzenia, opowiadającego o śmierci i odrodzeniu przez konfrontację z Panami Śmierci w świecie podziemi – Xibalba
Copán, Juego de Pelota – wybrukowane boisko do gry w piłkę z 775 r.n.e. położone w południowej części głównego dziedzińca wyznacza północną granicę dziedzińca Schodów Hieroglificznych. Boisko ma kształt drukowanej litery I, ze ścianami pochylonymi pod kątem 40 stopni zakończonymi małym pionowym murem. 
Juego de pelota 
Copán, La Escalinata Jeróglifica – monumentalne Schody Hieroglificzne z rzeźbionymi belkami policzkowymi, prowadzące do niewielkiej świątyni nr 26. Liczące pierwotnie 63 stopnie o szerokości 10 m. i pokryte ponad 2500 hieroglifów schody zostały poświęcone przez władcę 18-Królika dla uczczenia jego wielkiego poprzednika: Humo – Jaguara
La escalinata Jeróglifica 
Copán, Templo 11 – trybunę dla widzów, znajdującą się z południowej strony Templo 11, zdobią z każdej ze stron rzeźbione klęczące postacie. Po jednej ze stron schodów znajduje się rzeźba przedstawiająca postać niosącą pochodnię – bóstwo burzy dzierżące w ręku symbol błyskawicy, z ust którego wypełzają dwa węże
Na północy z akropolem graniczy świątynia nr 11, którą ze względu na liczne hieroglify zdobiące jej wejście nazwano Świątynią Inskrypcji. Zewnętrzne schody tej potężnej piramidy świątynnej, o szerokości 90 m., z których rozciąga się wspaniały widok na plac gry i plac główny, służyły zapewne jako przeznaczona dla ograniczonej ilości osób trybuna dla widzów. Trybunę tą (znajdującą się z południowej strony Templo 11) zdobią rzeźbione klęczące postacie. Po jednej ze stron schodów znajduje się rzeźba przedstawiająca postać niosącą pochodnię – bóstwo burzy dzierżące w ręku symbol błyskawicy, z ust którego wypełzają dwa węże. Na sześciu hieroglificznych schodach, stanowiących część trybuny dla widzów, opisane zostały rytuały związane z poświęceniem budowli oraz z rytualną grą w pelotę. Mierząca 30 metrów budowla jest jedną z wyższych w Copán. Budowana była w różnych okresach, ale budowla wzniesiona na szczycie jest dziełem Yax Paca, o czym świadczy utrwalona na niej data – 9.16.12.5.17.6 Cabán, 10 Mol, czyli 763 r.n.e. W miejscu tym znajduje się również wyobrażenie bóstwa IK. 
Templo 11 
Copán, Altar Q – na czterech bokach wokół ołtarza przedstawionych zostało wszystkich 16 władców Copán, zidentyfikowanych poprzez glify, na których zasiadają
Altar Q 
Templo 22 
Copán – przy Gran Plaza usytuowane są trzy ołtarze – węże, wzniesione przez Yax-Pasaha (ostatniego władcę dynastii Yax-K’uk’-Mo’s) w roku 739 n.e., prawdopodobnie dla uczczenia pamięci Waxaklahun – Ubah – K’awila, który rok wcześniej został pokonany przez władcę Quirigua – K’ak’ – Tiliw i złożony w ofierze w dniu 9.15.6.14.6 (3 maja 738 r.n.e.)
Gran Plaza 
Quirigua, zoomorf B – mierzący 4 m. długości i 2 m. wysokości olbrzymi otoczak, pokryty rzeźbieniami wyobrażającymi dwugłowego potwora nawiązującego do kosmologicznej koncepcji Majów

Wysoka korona utkana ze słomianej maty, którą nosi 18-Królik, nawiązuje do zawiłej starożytnej ikonografii, po raz pierwszy zidentyfikowanej na steli 2 Abaj Takalik. Ta późna preklasyczna rzeźba jest jednym z wielu występujących w sztuce Majów przykładów motywu deifikowanego ducha przodka ukazującego się potomkowi. Unoszący się antenat nosi taką samą koronę, zaś jego policzek naznaczony jest symbolem k’in, co identyfikuje go ze słońcem. Bóg słońca w tym aspekcie, posiadający skośne (zezowate) oczy i symbol k’in na policzku, wydaje się reprezentować słońce dnia. Stela przedstawia duszę martwego władcy w zenicie nieba, przemawiającego do swego potomka z migoczącego dysku solarnego. Postać ta pojawia się w wirującej spirali wraz z Wężem Wizji, wyrzucającym ze swych szczęk jakiś przedmiot władzy.  

Strój władcy 18-Królika na steli A majestatycznie podkreśla rolę, jaką odgrywa on jako reprezentacja ducha Butz’ Chan’. Ubrany w insygnia królewskie 18-Królik nosi wokół talii niebiańską opaskę jako pas. Symbole występujące przemiennie wzdłuż jego ramion nawiązują do znaków pojawiających się na niebie oraz do scen związanych z kosmologiczną wizją Majów.  

Pas zdobią wyobrażenia pięknego młodego Pana – poskręcane pasy maty pod każdą twarzą  wskazują, że reprezentują oni Ahau Pop – Pana Maty. Trzy lśniące toporki zwisają pod każdą głową na pasie.  

Wielka wić kiełkuje z owalnego motywu ukazującego się na czaszce widniejącej na ozdobnym nakryciu głowy 18-Królika. Czaszka należy do Pierwszego Ojca – Boga Kukurydzy.  

Jedynie stela A nawiązuje do tradycji wcześniejszych monumentów z Copán, które ograniczają figuralny obraz do frontowej części steli, zachowując części boczne i tylną dla paneli z tekstami. Hieroglif oznaczający nazwę władcy – Uaxaclahun U Bah K’awil – zawiera liczbę 18, zapisaną w postaci 3 kresek i 3 kropek (Uaxaclahun), poprzedzonych głową gryzonia, pierwotnie zidentyfikowanego jako krótkouchy królik leśny. Obecnie wiadomo, że głowa gryzonia przedstawionego na hieroglifie należy do świstaka, określanego w języku Majów wyrazem bah. Jednakże pierwotna identyfikacja gryzonia jako królika pozostała częścią nazwy, którą określa się tego władcę. Ostatnim elementem hieroglifu, pojawiającym się z prawej strony, jest zazwyczaj portret głowy boga K, choć nieraz w miejscu głowy pojawia się cała postać tego boga lub jego charakterystyczne lustro.  

Emblemat hieroglificzny określający Copán przedstawia nietoperza Pteropodidae, wyróżniającego się mięsistym rozszerzeniem nosa, który został odczytany jako xu, co w połączeniu z sylabami ku i pi stworzyło wyraz Xukpi – starożytną nazwę Copán.  

Zarówno stela 4, jak i stela F przedstawiają Waxaklahun – Ubah – K’awil, władcę 18-Królika jako gracza w piłkę. Główny ołtarz steli 4 przedstawia spłaszczoną kulę związaną poskręcanym sznurem. Podobne przedmioty widoczne są na obręczach boiska do gry w piłkę IIb, gdzie można zidentyfikować je jako kauczukowe piłki zwisające na linach.  

Ikonografia na stelach 4 i F wskazuje, iż mogły być one zaplanowane jako komplet, tym bardziej, że zostały one poświęcone w odstępie zaledwie 5 lat. Łączy je szczególnie naturalistyczne, wolumetryczne przedstawienie postaci, odróżniające je nie tylko od innych stel z Copán, lecz również od innych kamiennych rzeźb utworzonych przez Majów. 

Królik na imiennym glifie Waxaklahun – Ubah – K’awil przedstawiony został z ognistym toporem K’awil w czole. 

Stela B usytuowana jest na północ od steli 4 w zachodniej części Gran Plaza. 18-Królik przedstawiony został po wschodniej stronie steli przebrany w strój Władcy Topora – kata Chac, boga związanego z Wenus jako Gwiazdą Wieczorną. Monument przedstawia władcę stojącego w portalu świata podziemi, wyobrażonego jako wielki, ziejący żołądek potwora witz, którego zęby spoczywają u stóp władcy. 

18-Królik nosi wysoki płócienny turban, charakterystyczny element stroju władców Copán, a także boski diadem z muszli (z przodu turbanu) oraz brodę. Jednym z intrygujących elementów w ikonografii przedstawionej na steli B, jest występujący motyw roślin kiełkujących wokół ciała władcy, a także wyrastających z jego oczu oraz uszu. Od strony frontowej pnącza roślin wyrastają z ciała władcy, unosząc łodygi ponad ozdobne nakrycie głowy i kończąc swój bieg w małych antropomorficznych głowach, reprezentujących boga kukurydzy lub pierwszych stworzonych przez bogów ludzi (z mączki kukurydzianej). Ofiara 18-Królika może zostać odczytana jako prośba do przodków o stworzenie nowego świata dla jego podwładnych, o pośrednictwo pomiędzy mityczną przeszłością a nowym cyklem, który rozpocznie się we wskazanym na steli dniu 4 Ahau. Działania przodków mają stanowić pomost między przeszłością a teraźniejszością, przekraczając granicę oddzielającą społeczność ich potomka od świata bogów. Za sprawą ich działania cykl ziemski rozpocznie się na nowo, tak jak pierwsi bogowie obudzili siły witalne życiodajnych roślin w początkach czasu. 

Zachodnia strona steli przedstawia budzącą grozę postać ciemnego ducha, mieszkającego w górze stworzenia. Widoczna jest postać przodka siedzącego ze skrzyżowanymi nogami, w pozycji wychylonej nieznacznie w prawą stronę. Przodek wydaje się z kimś rozmawiać, zaś w ręku trzyma berło lub krótką laskę. Jego przybranie głowy i strój różnią się od tych noszonych przez przodków przedstawionych na przodzie steli – nosi on hemisferyczny kapelusz, szerszy niż jego ciało. Ramiona jego przykrywa peleryna, zaś kostki i przeguby zdobią bogate ozdoby nefrytu. 

Stela wzniesiona dla uczczenia końca pierwszego po wstąpieniu na tron okresu katun, w dniu 9.14.0.0.0 (5 grudnia 711 r.n.e.). Waxaklahun – Ubah – K’awil zlecił wykonanie wielkiego monumentu, na którym przedstawiony został wśród zmaterializowanych istot świata podziemi. Władca przedstawiony został na dwóch przeciwległych stronach steli, by jego twarz zwrócona była zarówno w kierunku wschodu, jak i zachodu słońca. Po obu stronach widoczne jest najważniejsze królewskie berło – laska w kształcie dwugłowego węża, zaś szczegóły stroju władcy zależne są od kierunku, w którym jest ustawiony i odzwierciedlają układ ciał niebieskich widocznych w noc końca katunu. Koniec katunu wypadł w okresie, kiedy pierwszym widocznym obiektem na wieczornym niebie była Wenus. 

Od strony wschodniej opaskę biodrową 18-Królika przesłania krokodyla głowa, którą zidentyfikować można po dwóch rzędach zakrzywionych do góry zębów. Majowie obserwując niebo widzieli głowę krokodyla w ciemnej rozpadlinie Drogi Mlecznej, zaś samą Drogę Mleczną postrzegali jako drzewo, wyginające się łukowato przez nieboskłon z południowego zachodu na północny wschód. Jednakże stela odzwierciedlała więcej niż tylko mit – zarejestrowano na niej obraz nieba po zachodzie słońca w dniu 5 grudnia 711 r.n.e. Tej nocy Wenus ukazała się jako Gwiazda Wieczorna, pojawiając się po zachodzie słońca w konstelacji Sagittarius. Waxaklahun – Ubah – K’awil odzwierciedlił więc obraz nieba widziany przez niego i jego poddanych podczas tej nocy. 

Postać Waxaklahun – Ubah – K’awil ukazująca się z zachodniej strony steli C jest stosunkowo młoda i nosi długą brodę, co było rzadkim zjawiskiem wśród Majów. Podejrzewa się, że broda była fałszywa, lecz jej znaczenie pozostaje niejasne. Głowa na pasie reprezentuje Boga-Jaguara, kojarzonego niekiedy ze Słońcem, a czasami z Wenus. W rękach Waxaklahun – Ubah – K’awil niesie berło ceremonialne w kształcie dwugłowego węża, z ust którego wyłaniają się starzy ludzie w nakryciach głowy. Te małe postaci, reprezentujące starych przodków lub bogów noszących ubiór władców Copán, stanowią kontrast dla młodych bóstw występujących na wschodniej stronie steli. Trzymają oni w rękach oderwane głowy Bogów Kukurydzy.  

Stela D, na której widnieje data 9.15.5.0.0.10 Ahau 8 Chen (736 r.n.e.), poświęcona jest cyklowi hotun i miała być ostatnim z serii monumentów wielkiego władcy. Na steli przedstawiony został 18-Królik w stroju starego boga. Władca nosi maskę przykrywającą większą część jego twarzy, z dużymi owalnymi otworami wokół oczu i ust, tak by można było zidentyfikować go w jego przebraniu. Maska prawdopodobnie reprezentuje starego boga Słońca i posiada cechy człowieka w podeszłym wieku, z widocznymi obwisłymi policzkami, zmarszczkami wokół warg oraz prawie bezzębnymi dziąsłami. Krótka broda, podobna do tej którą 18-Królik nosi na steli B, wydaje się być częścią maski. Włosy władcy, zaczesane daleko od jego twarzy, spadają długimi kosmykami jedynie z przodu ozdób umieszczonych w uszach.  

Głównym tematem przedstawionym na Steli  jest wizja 18-Królika, w której pojawia się wiele nadprzyrodzonych postaci, zaś główną rolę wydaje się odgrywać Bóg K. W wizji władcy pojawia się wszystkie 8 reprezentacji tego boga. 

Stela F, usytuowana na wschodniej części Gran Plaza, na północ od steli H oraz trzech ołtarzów G, jest najwspanialszą ze stel portretujących władcę 18-Królika. Na steli tej w mistrzowski sposób wyrażone zostały: gest, płynna forma oraz wspaniale zdobione szczegóły. Władca stoi z wyciągniętymi przedramionami kołysząc węża, a przeguby jego uginają się nieznacznie, sugerując wagę ciężaru. 

Zaokrąglone kształty mięśni podkreślają, iż władca jest atletą i wojownikiem, bohaterem bitew i śmiertelnych meczów rozgrywanych w pelotę. Zawierające drewniane elementy skórzany pas opinający talię 18-Królika, przypomina ciężkie pasy używane przez zawodników grających w rytualną piłkę. Stopy postaci obute są w potężne, mocno wiązane sandały, aby utrzymać umięśnioną sylwetkę władcy wraz z ciężkim pasem i przybraniem głowy.  

Ołtarz znajdujący się z przodu steli F reprezentuje ogromnego górskiego potwora, związanego z mitem dotyczącym bogów – patronów Copán. 

Stela H przedstawia Waxaklahun – Ubah – K’awila jako Boga Kukurydzy w tańcu tworzenia (kreacji). Bogowie Kukurydzy są głównymi postaciami klasycznego mitu tworzenia, opowiadającego o śmierci i odrodzeniu przez konfrontację z Panami Śmierci w świecie podziemi – Xibalba. W trakcie Czwartej Kreacji, Bóg Kukurydzy odprawiał ceremonialne tańce w asyście karłów. Waxaklahun – Ubah – K’awil ponownie powtarza ten taniec na steli H, a dla podkreślenia boskiej tożsamości, władca nosi na głowie ogromne zoomorficzne przybranie głowy Boga Kukurydzy.  

Tekst hieroglificzny pokrywający stelę H, wskazuje datę jej poświęcenia przez Waxaklahun – Ubah – K’awil na dzień 9.14.19.5.0, który odpowiada dacie 5 grudnia 731 r.n.e. Dzień ten przypada równo 20 lat po poświęceniu steli C oraz czterech katunów po poświęceniu steli 3.  

Tylna (wschodnia) część steli reprezentuje Boga Kukurydzy i przedstawia skomplikowaną symbolikę związaną z osią centralną wszechświata i kosmicznymi poziomami połączonymi drzewem świata. Wizerunek obramowany jest wspaniałą wiązką piór quetzala. 

Niewielki, przypominający piramidę punkt widokowy oddziela plac ceremonialny od rozległego, centralnego Plaza Grande. Znajduje się na nim wybrukowane boisko do gry w piłkę z 775 roku. Wzdłuż dłuższych boków ograniczają je kamienne płyty pochylone pod kątem 40 stopni.  

Boisko do gry w piłkę położone jest w południowej części głównego dziedzińca i stanowi północną granicę dziedzińca Schodów Hieroglificznych. Ma kształt drukowanej litery „I”, z pochyłymi ścianami zakończonymi małym pionowym murem. Na terenie boiska znajdują się liczne rzeźbione kamienie, które swego czasu były pokryte zdobieniami ze stiuku. Boisko mierzy 28,5 m. długości oraz 7 m. szerokości. Rampy otaczające boisko mierzą również 7 m. szerokości, a mają 80 cm. wysokości. W centralnej części areny znajdują się trzy prostokątne kamienne bloki o powierzchni pokrytej licznymi rzeźbieniami. Wyższą część bocznych ścian dekorują trzy głowy guacamaya. 

Około 8 cali poniżej aktualnego boiska zostało odkryte boisko wcześniejsze, na którym znaleziono trzy pięknie zdobione płyty, które można obejrzeć w muzeum regionalnym. Resztki jeszcze starszego boiska, wybudowanego po roku 250 n.e., zostały odnalezione 28 cali pod powierzchnią drugiego. Następną konstrukcją jest „loża”, zlokalizowana na tarasie w kształcie litery „L”. W miejscu tym gromadziła się wybrana grupa widzów. 

Niewiele wiadomo o praktykowanej przez Majów grze w piłkę, zwanej „poktatok”, ponieważ w wielu miastach zaprzestano tych rozgrywek na długo jeszcze przed przybyciem Hiszpanów. Według niektórych badaczy piłkę wykonywano z liści, traw oraz mieszanki wosku i smoły. Te, oraz inne składniki były gotowane na pastę, której następnie nadawano okrągła formę. 

Rosalila

W Copán dokonano klilku niezwykłych odkryć, z których największym było odnalezienie Rosalila, świątyni znajdującej się pod inną świątynią i starszej od tej drugiej o ponad pięć wieków. Prawdopodobnie zabudowano ją z przyczyn religijnych, ponieważ czynności związane z jej „pogrzebaniem” zostały przeprowadzone z wielką ostrożnością i delikatnością. Stało się to oczywiste, kiedy zacząwszy odkrywać świątynię, znaleziono ją osłoniętą specjalną warstwą stiuku. Taką samą ostrożność zachowano wobec darów złożonych w jej wnętrzu. 

Świątynia ta, nazywana Rosalila ze względu na różowy kamień z którego ją zbudowano, jest pierwszym w Copán przypadkiem odkrycia budowli kompletnej, z nienaruszoną architekturą i rzeźbą, znakomicie zakonserwowanej dzięki sposobowi, w jaki ją zagrzebano. Świątynia mierzy 12,9 metra i składa się z trzech kondygnacji. Obecnie, aby obejrzeć ją, trzeba przejść tunelami wykopanymi pod świątynią zewnętrzną. Posuwając się tunelami można ujrzeć wspaniałą fasadę świątyni. Na pierwszej kondygnacji znajduje się wykonany z kamienia jasnoniebieski ptak (Vakub Caquix) (nawiązanie do uniwersum Majów), odpoczywający między gałęziami świętego drzewa (La Ceiba). Oczy ptaka przedstawione są w centrum drugiej kondygnacji.      

Pierwsza kondygnacja zdominowana jest przez główną bramę, której oś precyzyjnie biegnie z północy na południe. Po bokach wejścia przedstawione są skrzydła oraz głowy upierzonych węży. Pomiędzy piórami można dostrzec malutki medalion z obliczem Boga Słońca (Kin). 

We wnętrzu świątyni znaleziono również różnego rodzaju znakomicie zakonserwowane dary. Spośród najcenniejszych odnalezionych przedmiotów wymienić należy figurki „excentricos” – wspaniałe, maleńkie figurki rzeźbione w krzemieniu, wokół centralnej części kamienia. Na podstawie przeprowadzonych badań wnioskuje się, że pochodząca z VI w.n.e. Rosalila była jednym z pierwszych sanktuariów mieszkańców Copán. 

Akropol 

Akropol podzielony jest na dziedziniec zachodni i wschodni. W jego skład wchodzi szereg świątyń, budowli oraz ołtarzy. Wzniesiony jest na wielkim sztucznym tarasie, co sprawia że położony jest na wysokości 11 m. powyżej poziomu Gran Plaza.   

Sektor zachodni tworzą: budowla nr 11 znajdująca się w jego północnej części wraz z la Tribuna de los Espectadores (trybuną dla widzów) oraz budowla nr 16, pod którą znaleziono Rosalilę.  

 Copán, Templo 11 – głowa olbrzymiego Pauahtuna leżąca na ziemi nieopodal Templo 11. Ogromne ręce Pauahtuna trzymały kiedyś wielkie wyobrażenie Kosmicznego Potwora, wyginającego się łukowato przez belkowania dachu
Niedaleko Templo 11 leży na ziemi głowa olbrzymiego Pauahtun. Fasada tej świątyni zawierała niegdyś największe antropomorficzne figury wyrzeźbione kiedykolwiek w obszarze kulturowym zamieszkanym przez Majów, które zdobiły północno-zachodnie i północno-wschodnie narożniki budowli. Ogromne ręce Pauahtun trzymały niegdyś wyobrażenie kosmicznego potwora, wyginającego się łukowato przez belkowania dachu. 

Na placu zachodnim, u stóp 40 – metrowej wysokości piramidy nr 16 znajduje się ołtarz Q, na którym znajduje się relief przedstawiający symboliczne przekazanie królewskiego berła. Ołtarz stanowi kamienna płyta wysokości 70 cm i długości 1,5 m.  

Na zachodnim boku ołtarza założyciel dynastii - Mah K’ina Yax K’uk Mo’ podaje insygnia władzy szesnastemu i ostatniemu wielkiemu królowi Copán, Yax Pacowi. Hieroglif pomiędzy postaciami to data koronacji Yax Paca – 2 lipca 763 r., zaś Mah K’ina Yax K’uk Mo’ zasiada na hieroglifie oznaczającym „Władcę, Pana”. Licząc od strony lewej przedstawieni zostali na zachodniej stronie ołtarza następujący władcy: 

Władca  2 – praktycznie nic o nim nie wiadomo 

Władca  1 - Mah K’ina Yax K’uk Mo’, zwany też Wielkim Słońcem lub Zielonym Quetzalem – założyciel dynastii, wstąpił na tron prawdopodobnie w 426 r.n.e., zmarł w 437 r.n.e. 

Władca 16 – Yax Pac (Yax Pasah), ostatni władca Copán, data wstąpienia na tron: 9.16.12.5.17 (2 lipiec 763 r.), ostatnia wzmianka na steli 11 z 820 r. 

Władca 15 – K’ak’ Yipyaj Chan K’awil lub Humo-Concha 

Dookoła ołtarza na jego bokach przedstawionych zostało wszystkich szesnastu władców Copán, zidentyfikowanych poprzez glify, na których siedzą (poza założycielem dynastii Mah K’ina Yax K’uk Mo’, którego imię pojawia się na ozdobnym nakryciu głowy). 

Na południowej stronie ołtarza licząc od lewej do prawej przedstawieni zostali nastepujący władcy: 

Władca 14 – Humo-Mono, wstąpił na tron w 738 r., zmarł w 749 r. 

Władca 13 – Waxaklahun-Ubah-K’awil lub 18-Królik, wstąpił na tron w 695 r., schwytany i złożony w ofierze przez władcę Quirigua w 738 r. 

Władca 12 – Humo Imix lub Humo-Jaguar (628 – 695 r.n.e.) 

Władca 11 – Butz Chan, wstąpił na tron w 578 r.n.e., zmarł w 628 r.n.e. 

Copán, Templo 22 – drzwi wejściowe do świątyni otacza przedstawiony w głębokim reliefie Kosmiczny Potwór (reprezentujący Drogę Mleczną), zakończony z jednej strony głową krokodyla, zaś z drugiej ogonem