Świątynia wzniesiona na wzgórzu zwanym “Cerro de Miramar”. Jej galeria frontowa, podobnie jak część crestería uległy zniszczeniu wskutek obsunięcia podstawy. Mur centralny i galeria wewnętrzna zachowały się w lepszym stanie. Trzy wejścia prowadzą do trzech pomieszczeń. Sanktuarium zachowało się z częścią fryzu zdobionego stiukiem, znajdują się tam również płyty kamienne formujące tablicę Krzyża Liściowego, której tematem przewodnim jest krzyż z liści kukurydzy.

Z uwagi na liczne zniszczenia dach świątyni został wzmocniony belką z chicazapote. W trakcie prac archeologicznych odnaleziono stiukowe głowy, pozostałości rzeźb, fragmenty kamiennych inskrypcji i glinianych naczyń, przedmioty wotalne (podobne do znalezionych w Templo de la Cruz) oraz dwie płyty pokryte rzeźbieniami z inskrypcjami, fragment nosidła do kamieni oraz czerwonawe naczynia gliniane – dekorowane i pokryte polichromem.

Ze Świątynią Krzyża Liściowego związany jest bóg G II – ostatni z triady z Palenque. Występuję on zawsze w aspekcie zoomorficznym i identyfikowany jest pod imionami: Tahil, Bolon Tzacab i Kauil. Bóg G II związany jest z rytuałem upustu krwi, instytucją królestwa oraz nawiązywaniem kontaktów z duchami przodków.

Cała ściana frontowa i dach mansardowy Templo de la Cruz Foliada zawaliły się, co nadaje budowli niezwykły wygląd. Pierwotnie świątynia przypominała wyglądem El Templo del Sol, z trzema wejściami i czterema zdobionymi stiukiem filarami. Aktualny wygląd pozwala zapoznać się dokładnie z konstrukcją wewnętrznych pomieszczeń, gdzie dwie równoległe galerie przecięte są pod kątem prostym przez umieszczone na wspornikach przejście, tworząc wielką izbę.

W centralnym pomieszczeniu mieści się pokryte dachem sanktuarium (tworząc efekt tzw. pokoju w pokoju), zwane pib na („dom świata podziemi” lub „poświęcona góra”). Na rzeźbionym panelu znajdującym się na tylnej ścianie pib na widoczny jest motyw życiodajnej kukurydzy, która wypuszcza ludzkie głowy, co stanowi nawiązanie do mitu kreacyjnego z Popol Vuh, według którego ludzie zostali uformowani przez bogów z mączki kukurydzianej.  

Na zewnętrznych panelach przedstawiony został Chan-Bahlum powracający z podróży transcendentalnej, w trakcie której przeistoczył się ze spadkobiercy Pakala w panującego monarchę.

Chan-Bahlum ukazuje się jako jeden z celebrantów w każdej świątyni Grupy Krzyża, ale w każdej z nich przedstawiony jest w innym wieku. W El Templo de la Cruz jest najstarszy – z wydatnym brzuchem i głęboką bruzdą od nosa do ust. Smukłe ciało i podniesione spojrzenie przedstawione na panelach w El Templo de la Cruz Foliada sugerują, iż jest to najmłodszy z trzech portretów władcy.
Wielki Pałac składa się z kompleksu budowli o wymiarach 85 na 60 m, co w sumie daje ponad 5000 m2 powierzchni. Zbudowany został na sztucznie usypanym na wysokości 10 m. cokole, z podstawą o rozmiarach 100 na 80 metrów, wokół którego od strony północnej, zachodniej i południowej znajdowały się szerokie schody. Cały zespół składa się z dwunastu skrzydeł wychodzących na cztery dziedzińce. Płaskorzeźby przedstawiające bóstwa, władców i schwytanych jeńców pokrywają powierzchnię filarów i płaszczyzny monolitycznych tablic, które tworzą dekoracyjny fryz na poziomie przyziemia dziedzińca. Sześć klęczących figur oskrzydlających schody budowli C z zespołu pałacowego nosi pektorał z wyżłobionym symbolem dnia oraz liczbą 7. Odpowiada to opisowi umieszczonemu na schodach hieroglificznych, który odnosi się do złożenia w ofierze 6 jeńców w dniu 7 Chuwen. Hieroglify na przepaskach biodrowych jeńców przedstawionych na płaskorzeźbach podają szczegóły dotyczące ich tożsamości oraz opisują okoliczności ich pojmania. Szerokie, wewnętrzne schody pozwalały na wygodne przemieszczanie się z pomieszczeń na dziedzińce, które dawały swobodny dostęp światła i powietrza do budowli z szerokimi portalami.
Krypta jest przykładem wirtuozerii majańskich architektów z VII w. W celu uniknięcia zapadania się budowli pod olbrzymim ciężarem piramidy ważącej ponad 50 000 ton, zastosowano w niej sklepienie krzyżowe. W obu końcach pomieszczenia zbudowano cofnięte poprzeczne nisze, których sklepienia są ukośne względem sklepienia pomieszczenia głównego. Ponadto obie skośne płaszczyzny głównego sklepienia wzmacniane są w połowie wysokości kamiennymi filarami podporowymi.

Przed wejściem do krypty znalezione zostały ofiary złożone z pięciu osób, które miały towarzyszyć zmarłemu władcy w wędrówce do krainy zmarłych – Xibalba.

Pokrywa sarkofagu o powierzchni ponad 8 m2 pokryta jest płaskorzeźbą przedstawiającą kosmologiczną i religijną wizję świata Majów. Na środku pokrywy widoczny jest Pakal, unoszący się na wznak nad gotową go pożreć paszczą (przypominającą olmecką maskę jaguara), symbolizującą wejście do świata podziemnego. Ponad nim wznosi się ceiba – święte drzewo Majów w kształcie krzyża - symbolizujące centrum wszechświata, którego gałęzie przeobrażają się w stylizowane węże (smoka, wstęgi ziemi) i symbolizują krew. Nad świętym drzewem siedzi ptak niebiański, zaś nad skrzyżowanymi gałęziami wisi dwugłowy wąż, z którego rozdziawionych paszczy wystają głowy bóstw. W kontekście kosmologii Majów na pokrywie widoczne są hieroglify symbolizujące dni i noce, konstelacje, księżyc oraz słońce, a w centrum tego wszystkiego usytuowany jest Pakal – pośrednik między światem zmarłych, żywych oraz bogów, balansujący na granicy świata podziemnego Xibalba i świata niebiańskiego.  

Motywy w górnej części pokrywy sarkofagu nawiązują do nieba. Ptak jest pośrednikiem między niebiosami a światem żywych, a jego głowa i ogon są reprezentacjami słońca. Krzyż przedstawia ceibę – święte drzewo Majów, a grób, pieczara, oznacza wejście do świata podziemi. Dwugłowy wąż oplata swym cielskiem gałęzie Świętego Drzewa. Ze szczęk węża wyłaniają się bogowie – Llamarada ze strony lewej i Bufón z prawej. Pakal ukazany został w trakcie zstępowania do świata podziemi, przemierzając drogę, którą pokonać będą musieli kiedyś wszyscy żyjący. Dla Majów świat podziemi pod wieloma względami był ważniejszy niż świat żywych.  

Czteroczęściowy znak, na którym siedzi władca symbolizuje jego królewski status. Element ten stanowi nakrycie głowy wielkiego monstrum znajdującego się w dolnej części płyty. Potwór ten wyobraża bóstwa świata podziemi – jego nakrycie głowy ukazuje m.in. znak Kin (kwiat z czterema płatkami). Nos potwora wyobraża małpę, będącą odpowiednikiem znaku Ahau. Szczęki potwora składają się z obdartych z mięsa kości. Pakal zstępuje do podziemnego świata poprzez szczęki przedstawione na samym dole pokrywy.
Budowla ta wykazuje wszystkie cechy charakterystyczne dla tradycyjnych świątyń „palencano”: portyk z trzema wejściami i wewnętrznym korytarzem (crujia), w którym znajduje się pomieszczenie centralne oraz dwa boczne. Podczas prac wykopaliskowych w portyku odkryto grobowiec, splądrowany w czasach prehiszpańskich, zawierający 25 nefrytowych korali oraz fragmenty kości.

Po usunięciu kamieni zakrywających wejście do świątyni, odkryto wąski korytarz sześciometrowej długości, zorientowany wzdłuż osi północ – południe, prowadzący do jednej z najlepiej zachowanych crujias w Palenque. Crujia o długości 15 m. i zorientowana w kierunku wschód – zachód, wykonana została z wielkich wapiennych bloków. Na południowym krańcu znajdują się trzy pomieszczenia, z których pierwsze i ostatnie stały puste, zaś centralne zostało perfekcyjnie zamurowane. Kamienne nadproże wskazywało, iż niegdyś, przed zapieczętowaniem, pomieszczenie to pełniło funkcję mieszkalną.  Elementem zwracającym uwagę jest gzyms biegnący wzdłuż pomieszczeń.

W 1994 r. w świątyni odkryto la Tumba de la Reina Roja – Grobowiec Czerwonej Królowej. W trakcie prac archeologicznych odnaleziono pomieszczenie o wymiarach 3,80 na 2,50 m., prawie w całości zajęte przez wykonany ze skały wapiennej prostokątny, rzeźbiony sarkofag pomalowany na czerwono. Od strony południowej znajduje się wejście główne z pięcioma stopniami prowadzącymi do krypty. Na sarkofagu spoczywa pozbawiona dekoracji monolityczna wapienna płyta, mierząca 2,40 m. długości, 1,18 m. szerokości oraz 10 cm grubości. W zachodniej części sarkofagu odnaleziony został szkielet jedenastoletniego młodzieńca płci męskiej, z charakterystycznie dla Majów zdeformowaną czaszką. 

M E K S Y K

 

 

M E K S Y K

 

 

 

 

M E K S Y K

 

 

 

 

M E K S Y K

 

 

 

 

M E K S Y K

 

 

 

 

NAPISZ

nAPISZ DO MNIE

Lorem ipsum

podróże Peru Lima zwiedzanie
Ruiny Palenque położone są w dolinie leżącej pośrodku parku narodowego o powierzchni 17,7 kilometra kwadratowego. Nazwa miasta w języku chol – „Otulum”, oznacza „miejsce ufortyfikowanych domów”. Poszczególne budowle miasta, przez środek którego przepływa Río Otolum (dopływ Río Usumacinta), są harmonijnie rozmieszczone na sztucznych tarasach zbudowanych na zboczach porośniętego gęstym lasem pasma wzgórz. Dzięki takiej lokalizacji, okazałych rozmiarów architektura nie przytłacza swą potęgą, lecz sprawia przyjemne wrażenie otwartości i dostępności. Ponieważ podczas obfitych deszczy istniało zagrożenie powodziowe, mieszkańcy Palenque przeprowadzili kanalizację rzeki i poprowadzili ją przez akwedukt. Porośnięte dżunglą miasto odkryte zostało dopiero w 1784 r. przez Ordóneza y Aguilar, José A. Calderona i Antonio Bernanconiego.  

Rozkwit architektoniczny Palenque, a także rozległa sieć handlowa łącząca miasto z wieloma ośrodkami Mezoameryki, uczyniły z tego miejsca jeden z ważniejszych ośrodków Majów. Miasto składało się z ponad 200 budowli, wspaniale dostosowanych do topografii terenu.  

Pierwsza osada powstała tu prawdopodobnie około 100 r.p.n.e. w trakcie tzw. okresu formatywnego. We wczesnym okresie klasycznym (300-600) miasto rozwinęło się, by w późnym (600-900) przekształcić się w centrum całego obszaru, obejmującego obecnie stany Chiapas i Tabasco. W czasie tym Palenque przeżywało swój największy rozkwit, czego wyrazem jest architektura, ceramika, a w szczególności inskrypcje pochodzące z tego okresu.

Dzięki odczytaniu inskrypcji z hieroglifami (udało się je odczytać w 80%), badacze kultury Majów zebrali obszerny materiał dotyczący miasta i dziś znamy wiele faktów z historii Palenque, m.in. imiona władców i innych najważniejszych osób oraz daty ich narodzin, daty rozpoczęcia i zakończenia wojen, a także dane pozwalające zidentyfikować zawierane sojusze i określić odprawiane rytuały.

Najważniejszymi władcami w historii Palenque byli: Pakal („Tarcza”) i jego najstarszy syn Chan – Bahlum („Wąż – Jaguar”), za panowania których Palenque przeżyło swój „złoty wiek”. Okres ich panowania w VII w. to czas nowatorskiej architektury, przemyślanej polityki i teologicznych wizji. Po śmierci Pakala w 683 r.n.e. władzę w Palenque objął Chan-Bahlum, panujący do 702 r.n.e. Po jego śmierci i 53 dniach bezkrólewia nowym władcą został młodszy brat tego ostatniego Kan-Xul, zaś po nim krótko panował niejaki Xoc. W roku 721 n.e. na tron wstąpił syn Kan-Xula, Chaacal III. Po jego rocznych rządach władzę w mieście objął Chac-Zutz, którego sześćdziesiąte urodziny odnotowano na jednej z tablic. Po roku 729 nastąpiła 35 letnia przerwa, a w roku 764 r. władcą Palenque został Kuk, syn Chaacala III, który panował przez około 20 lat.

Cechą charakterystyczną dla architektury Palenque są betonowe sufity podobne do dachów mansard. Fasady budowli zdobione były reliefami oraz figurami przedstawionymi w sposób plastyczny, w połyskującym, wielobarwnym stiuku.   

Po wejściu na teren strefy archeologicznej, z prawej strony widoczna jest ogromna platforma, na której wznosi się budowla XII oraz XIII, znana jako Templo de la Calavera (Świątynia Czaszki) od reliefu znajdującego się w dolnej części pilastry. Dalej na wschód położona jest Świątynia inskrypcji - będąca nie tylko najlepiej zachowaną budowlą w Palenque, ale o której też zgromadzono najwięcej informacji, głównie na skutek odnalezienia w niej i odczytania trzech dużych wapiennych tablic pokrytych inskrypcjami hieroglificznymi. Piramida schodkowa wraz ze świątynią ozdobione są stiukowymi płaskorzeźbami.  

Meksyk, Palenque

Palenque, widok z Templo de las Inscripciones na budowlę El Palacio
Templo de la Calavera (Świątynia Czaszki)
Relief od którego pochodzi nazwa świątyni znajduje się u stóp jednego z pilastrów na fasadzie i prawdopodobnie reprezentuje boga świata podziemnego, noszącego w uchu ozdoby w kształcie odwróconego ahau.
Palenque - Świątynia Czaszki, zawdzięczająca swoją nazwę reliefowi znajdującemu się u stóp jednego z pilastrów
Templo XIII
Templo de las Inscripciones (Świątynia Inskrypcji)
Nazwa świątyni pochodzi od wielkich tablic pokrytych inskrypcjami hieroglificznymi w korytarzu wejściowym. Dziewięciokondygnacyjna piramida, na której szczycie wznosi się świątynia, mierzy 21 metrów wysokości, a jej szerokość u podstawy wynosi 65 metrów. Jej budowę rozpoczęto w 675 r.n.e. za rządów Pakala (K’inich Janahb’ Pakal), a ukończono ją w roku 683, kiedy miastem rządził juz jego syn – Chan Bahlum (K’inich Kan B’ahlam).  

Na masywnym cokole schodkowej piramidy usytuowana jest świątynia o szerokości 22 m. i głębokości 7 metrów, do której od frontu prowadzi pięć wejść z futrynami zdobionymi stiukowymi reliefami, przedstawiającymi prawdopodobnie Pakala i jego syna. Z górnej platformy piramidy, wzniesionej na masywnym cokole, do środkowego wejścia prowadzi osiem stopni. Charakterystyczny „dach mansardowy” zwieńczony był pierwotnie wysokim grzebieniem, z którego zachowały się jedynie pojedyncze części. Za pięcioma otworami drzwiowymi, pod wysokim betonowym sklepieniem znajduje się korytarz, z którego troje drzwi prowadzi do trzech pomieszczeń. Wapienne tablice z inskrypcjami, zawierające łącznie 620 hieroglifów, znajdują się po prawej i lewej stronie środkowych drzwi oraz na tylnej ścianie środkowego pomieszczenia.
Palenque, Templo de las Inscripciones - dziewięciokondygnacyjna piramida zwieńczona świątynią
Palenque, Templo de las Inscripciones - wapienne tablice z inskrypcjami, zawierające łącznie 620 hieroglifów przedstawiających historię króla Pakala i jego przodków (na górze na zdjęciu autora, na dole na rysunku Lindy Schele)
Pierwsi badacze sądzili, że tablice te zawierają prawa obowiązujące mieszkańców Palenque, jednakże po rozszyfrowaniu epigrafii Majów wiadomo dziś, że hieroglify przedstawiają historię władcy Pakala i jego przodków oraz nawiązują do pokrewieństwa wielkiego władcy z majańskimi bogami. Według naukowców, są one rodzajem rodzinnej kroniki władców Palenque, obejmującej okres około 200 lat. Pakal urodził się w roku 603 n.e., a w wieku 12 lat i 25 dni przejął z rąk matki, królowej Zac-Kuk, władzę w Palenque. Podczas długoletnich rządów Pakala nastąpił wielki rozkwit architektury i sztuki, który odzwierciedla się m.in. w piramidzie Świątyni Inskrypcji. Świątynia została wzniesiona przez Pakala jako monument ku czci Pakala i jako miejsce jego pochówku po śmierci, która nastąpiła w roku 683 n.e. Początkowo cała świątynia była pomalowana w kolorze czerwieni, zaś stiukowe detale zostały zabarwione na kolor niebieski i żółty.

Pozostałości stiukowych reliefów zachowały się również na filarach pomiędzy otworami drzwiowymi. Piramida, świątynia i grzebień na kalenicy były murowane oraz oblicowane kamiennymi płytami, a także najprawdopodobniej ozdobione kolorowym stiukiem. Częściowo widoczne są jeszcze na nich motywy przedstawiające m.in. następcę tronu – Chana Bahluma, który ukończył budowę grobu Pakala po jego śmierci. Grób ten, odkryty na głębokości 26 m. pod świątynią, za obrotowymi, kamiennymi, trójkątnymi drzwiami, jest sklepioną kryptą o szerokości 4 i długości 9 metrów. Kryptę niemal całkowicie wypełnia olbrzymi sarkofag wykuty w monolicie ważącym około 15 ton i przykryty rzeźbioną płytą nagrobkową o wymiarach 2,2 m. szerokości i 3,8 m. długości, a ważącą około 5,5 tony. Na podstawie rozmiarów i wyglądu sarkofagu oraz faktu, że do krypty prowadzi tylko jedno wejście wiodące przez wąskie i strome schody można wnioskować, że Pakal nie został tam pochowany po wzniesieniu piramidy, lecz to właśnie piramidę wzniesiono nad sarkofagiem i kryptą. W krypcie odnaleziono liczne ozdoby i wota oraz dwie stiukowe głowy i mozaikową maskę grobową z zielonego nefrytu.
Mexico City, Museo Nacional de Antropología, sala Maya – po środku: wykonana z ponad 200 fragmentów zielonego nefrytu maska pogrzebowa Pakala, mierząca 24 cm wysokości, z oczami wykonanymi z masy perłowej i tęczówkami z obsydianu. W ustach umieszczony amulet w kształcie litery T. Po bokach: stiukowe głowy króla Pakala, odnalezione pod jego sarkofagiem w Świątyni Inskrypcji w Palenque
Palenque, Templo de las Inscripciones – pokrywa sarkofagu Pakala, pokryta płaskorzeźbą przedstawiającą kosmologiczną i religijną wizję świata Majów (po lewej na moim zdjęciu, po prawej na rysunku Lindy Schele) 
Na ścianach sarkofagu przedstawieni są przodkowie Pakala do szóstej generacji włącznie. Wewnątrz grobowca odnaleziono wiele cennych ozdób z zielonego nefrytu, któremu Majowie przypisywali działanie magiczne. Twarz zmarłego zdobiła maska o wysokości 24 cm, wykonana z ponad 200 fragmentów ułożonego w mozaikę zielonego nefrytu. Oczy wykonane zostały z masy perłowej, zaś w miejscu tęczówek umieszczono obsydian. W ustach maski znajduje się amulet w kształcie litery T związany z bogiem deszczu, mający chronić zmarłego i zapewnić mu kontynuację życia. Pod sarkofagiem odnaleziono również dwie stiukowe głowy, przedstawiające Pakala z różnych okresów jego życia. 
El Palacio (Pałac)
Palenque, El Palacio widziany ze schodów Templo de las Inscripciones
Palenque, El Palacio - sześć klęczących figur oskrzydla schody z budowli C zespołu pałacowego
Budowla ta, wzniesiona została w kilku fazach pomiędzy 650 a 770 r.n.e. i była zapewne główną siedzibą władców Palenque. Rozmaite zachodzące na siebie części zespołu budowli zgrupowane są wokół czterech wewnętrznych dziedzińców i połączone są kolumnadami oraz podziemnymi korytarzami. Niespotykaną w architekturze prekolumbijskiej konstrukcją jest wznosząca się na wysokość 20 m. trzykondygnacyjna kwadratowa wieża, oparta na czterech murowanych mocnych filarach narożnych, służąca jako obserwatorium astronomiczne lub jako wieża strażnicza.  

Korytarze najstarszego budynku pałacowego mają typowe dla architektury Majów sklepienia wspornikowe (konstrukcja dachu, w której oba mury boczne mają kolejne warstwy coraz bardziej zbliżające się do siebie i wreszcie spotykające się na środku). Na jednej z płaskorzeźb w budynku E przedstawiona jest intronizacja władcy Pakala w 615 r.n.e., który zasiada na tronie z dwugłowym jaguarem i przyjmuje z rąk swojej matki – władczyni Zak Kuk ozdobne nakrycie głowy. Inne motywy i sceny z życia Pakala ukazują reliefy na największym dziedzińcu wschodnim. W budynku E zachował się również kamienny tron.

Kompleks pałacowy otoczony jest galeriami w formie hal kolumnowych, które pokryte były murowanymi „dachami mansardowymi”. Prostokątne ściany zewnętrzne kolumn zdobione są wielobarwnym reliefem stiukowym ze scenami przedstawiającymi rytuał pałacowy. Jeden z tych reliefów przedstawia tzw. Pierwszego Pakala, który zmarł zanim zasiadł na tronie Palenque, zaś tron objęła wówczas Pani Zac-Kuk.  Inny z reliefów ukazuje Pakala Wielkiego w rytualnym tańcu, z toporem w jednym ręku i wężem w drugim. Za murem, na którym wspiera się ciężkie betonowe sklepienie, równolegle do galerii zewnętrznej, przebiega druga galeria skierowana na dziedzińce wewnętrzne, wokół których zgrupowane są budynki. Wąski dziedziniec zachodni (północno – zachodni róg kompleksu), jak również wielki dziedziniec północno – wschodni (do którego ze wszystkich stron prowadzą szerokie schody), położone są nieco niżej od otaczających je budowli. Na dziedzińcu wieżowym po południowo – zachodniej stronie stoi trzypiętrowa kwadratowa wieża. Poszczególne jej kondygnacje zostały przykryte płaskim stropem wspartym na każdym piętrze na czterech narożnych filarach. Poszczególne piętra połączone były schodami.
Palenque, El Palacio – po lewej: tablica przedstawiająca Pakala zasiadającego na tronie w kształcie dwugłowego jaguara i odbierającego koronę od matki – Pani Zac-Kuk; w środku: relief przedstawiający “Pierwszego Pakala”; po prawej: relief przedstawiający Pakala Wielkiego, tańczącego z toporem w jednym ręku i wężem w drugim
Galerie i dziedzińce wewnętrzne (w szczególności dziedziniec północno – wschodni z monolitowymi stelami i oszalowanymi kamiennymi płytami, których reliefy tworzyły fryz figurowy), tworzyły scenerię dla ceremonii dworskich. W powierzchni wewnętrznych stron ścian komnat wydrążono nisze, zmniejszając w ten sposób wagę muru bez osłabienia sklepienia.
W skład Grupy Krzyża wchodzą trzy piramidy wybudowane na podwyższonym placu na wschód od Świątyni Inskrypcji. Świątynie: Krzyża (692 r.n.e.), Krzyża Liściowego (672 r.n.e.) i Słońca (690 r.n.e.) powstały w czasach panowania Chan Bahluma. Budowle te wieńczy sklepienie krzyżowe, które pozwoliło architektom na powiększenie dwóch komnat bez osłabienia całej konstrukcji. Stojące na spłaszczonej piramidzie, niemal kwadratowe świątynie posiadają krużganki z trzema kolumnami ozdobionymi resztkami stiukowych dekoracji, którymi udekorowany był również skośny dach. W tylnej komnacie, do której prowadzi z przedsionka duży otwór, znajdują się przedmioty przypominające tabernakulum.  

Wysokie grzebienie zdobiące wszystkie trzy świątynie i zachowane do dziś w większości na świątyniach Krzyża i Słońca, składały się zazwyczaj z dwóch równoległych ażurowych murów wspierających się na sobie. Na murach tych pierwotnie znajdowały się stiukowe reliefy przedstawiające władców i bóstwa. Każda ze świątyń w Grupie Krzyża jest poświęcona określonemu bogu z triady Palenque i reprezentuje jedną z dróg do Xibalba, którą władca musi podążyć aby powrócić i przynieść swojemu ludowi dar życia i wszelaki dostatek. 
El Grupo de las Cruces (Grupa Krzyża)
Palenque – panorama Grupo de las Cruces, widziana ze szczytu Templo de las Inscripciones
Świątynia Krzyża usytuowana jest na północnym skraju placu, wokół którego zgrupowana jest Grupa Krzyża. Zwrócona fasadą na południe świątynia została mocno zniszczona wskutek jej eksploracji przez badaczy, związanej z licznymi znaleziskami, wśród których najważniejszymi były: trzy grobowce odnalezione w 1991 r., monolit znany jako „La Muerta” przedstawiający postać stojącą na hieroglifie z datą 9.13.0.0.0. 8 Ahau 8 Uo (18 marca 692 r.n.e.) oraz dwie dość zniszczone tablice pokryte inskrypcjami i 18 glinianych naczyń reprezentujących bóstwa.  

Ze Świątynią Krzyża łączony jest Bóg G I, pierwszy z triady z Palenque, którego atrybutami są: ucho w kształcie muszli, kwadratowe oko i rybia płetwa na policzku. Bóg ten pojawiał się na rysunkach z wczesnego okresu klasycznego, a w trakcie niektórych rytuałów władca nosił jego maskę.    

Na pierwszym planie widoczna jest ściana centralna, w której znajduje się wejście do trzech pomieszczeń – dwóch niewielkich po bokach oraz środkowego, w którym znajduje się sanktuarium z tablicą ozdobioną rzeźbieniem z motywem w formie krzyża. Portal Temple de la Cruz przedstawia motyw Świętego Drzewa w kształcie krzyża, którego gałęzie oplata wąż, a koronę zajmuje Niebiański Ptak. Drzewo to stanowiło centralną oś wszechświata, wzdłuż której wznosiły się i opadały dusze zmarłych. Na portalu przedstawiony jest również martwy Pakal przekazujący synowi berło. W pomieszczeniu z tablicą znaleziono m.in. naczynie funeralne oraz gliniane naczynia z nefrytem i muszlami. 
El Templo de la Cruz
Palenque, El Templo de la Cruz (Świątynia Krzyża)
Palenque, panel wewnątrz Templo de la Cruz, z widocznym motywem Świętego Drzewa w kształcie krzyża, którego gałęzie oplata wąż, a koronę zajmuje Niebiański Ptak (na górze na moim zdjęciu, na dole na rysunku Lindy Schele)
W El Templo de la Cruz odnaleziono również wspaniałe kadzielnice. Niestety, cała ściana frontowa i duża część przedniej części dachu mansardowego zawaliły się, odsłaniając wielką wewnętrzną izbę. Pierwotnie, El Templo de la Cruz przypominała wyglądem El Templo del Sol.

Na panelu wewnątrz świątyni widoczny jest bóg L – jeden z najważniejszych bogów Xibalba, zwrócony w stronę Chan – Bahluma, który ukazuje się w wejściu na sąsiednim panelu. Bóg L najwyraźniej zawrócił Chan-Bahluma z drogi do świata podziemnego i pozwolił mu powrócić do światła życia. Tekst na tablicy opisuje trzydniowe uroczystości poświęcone zakończeniu budowli i wskazuje datę odpowiadającą 23.07.690 r.n.e.   

Bóg L jest w podeszłym wieku i ukazuje się głównie w scenach dotyczących Xibalba. Ma kruche, zgięte i pomarszczone ciało oraz ogromny nos pokrywający bezzębne usta. Jego atrybutami są: fajka oraz przybranie głowy w formie mitologicznego ptaka zwanego Oxlahun Chan (13 Niebo). Jego rządy w Xibalba spisywane są w kronice prowadzonej przez królika – skrybę. Był bogiem, który przewodniczył zgromadzeniu bogów, kiedy stworzony został kosmos.
Palenque, na panelu wewnątrz Templo de la Cruz widoczny jest bóg L – jeden z najważniejszych bogów świata podziemnego. Ma kruche, zgięte i pomarszczone ciało oraz ogromny nos nachodzący na bezzębne usta. Jego atrybutami są: fajka oraz ozdobne przybranie głowy w formie mitologicznego ptaka Oxlahun Chan. Po lewej - zdjęcie własne, po prawej – rysunek Lindy Schele
Świątynia wzniesiona z zachodniej strony placu Grupy Krzyża. Jej fasadę zdobią hieroglify i wykonane ze stiuku fragmenty postaci ludzkich. Główny fryz przedstawia dostojnika siedzącego w pozycji orientalnej z wężem w tle. Sanktuarium znajduje się w pomieszczeniu centralnym, gdzie trzy wapienne tablice przedstawiają tarczę słoneczną jako temat przewodni. Podobnie jak we wszystkich świątyniach w Palenque, wewnątrz świątyni odnaleziono stiukowe reliefy, gliniane figurki i kadzielnice.  

W architekturze świątyni występuje charakterystyczne dla budowli wzniesionych za rządów Chan-Bahluma rozwiązanie, polegające na podzieleniu celli na trzy pomieszczenia i umieszczeniu w centralnym sanktuarium. Źródłem nadprzyrodzonej energii, otwierającej drogę do innego wymiaru, był pib na – wewnętrzny „pokój w pokoju”. Zewnętrzna fasada świątyni była zdobiona reliefami, podobnie jak grzebień dachu, belkowanie oraz filary pomiędzy wejściami. 
El Templo del Sol
Palenque, El Templo del Sol (Świątynia Słońca)
Palenque, panel wewnątrz Templo del Sol zdominowany jest przez tarczę słoneczną oraz dwie skrzyżowane włócznie. Pod spodem przedstawiony został ociekający krwią tron, spoczywający na barkach boga L i innego starego boga (na górze na moim zdjęciu, na dole na rysunku Lindy Schele)
Panel w pib na przedstawia obrazy związane z wojną i składaniem ofiar. Pierwszy plan zdominowany jest przez tarczę słoneczną oraz dwie skrzyżowane włócznie. Pod spodem przedstawiony został tron ociekający krwią pochodzącą z głów jaguarów i smoków. Tron spoczywa na barkach boga L oraz innego starego boga. Obaj są zgięci na podobieństwo jeńców pod stopami zwycięskich wojowniczych królów. Scena ta odwołuje się do opisanej w Popol Vuh klęski panów Xibalba, zadanej im przez Bohaterskich Bliźniaków.  

Na jednym z paneli przedstawiony został Pakal trzymający krzemień oraz tarczę wykonaną ze skóry zdartej z ludzkiej twarzy. Na jednym z zewnętrznych paneli widoczny jest Chan-Bahlum trzymający krwawiącego jaguara na małym tronie jako symbol złożonego w ofierze życia. Na innym panelu Chan-Bahlum został przedstawiony w bawełnianej zbroi z opadającą na plecy tarczą oraz włócznią w ręku. Tak więc władca pojawia się raz jako wojownik przygotowujący się do schwytania wrogów królestwa, a innym razem jako dawca ofiary – skutku odniesionego zwycięstwa.
El Templo de la Cruz Foliada
Palenque, El Templo de la Cruz Foliada (Świątynia Krzyża Liściowego)
Palenque, panel w Templo de la Cruz Foliada przedstawia motyw drzewa świata, wyobrażonego tu w postaci kukurydzy oraz krzyża. W  koronie drzewa siedzi ogromny ptak wodny, przybrany w maskę Niebiańskiego Ptaka (na górze na moim zdjęciu, na dole na rysunku Lindy Schele)
Panel w świątyni przedstawia motyw drzewa świata, wyobrażonego tu w postaci kukurydzy oraz krzyża. W  koronie drzewa siedzi ogromny ptak wodny, przybrany w maskę Niebiańskiego Ptaka. W gałęziach drzewa widoczne są kolby kukurydzy w kształcie ludzkich głów (zgodnie z mitologią Majów ludzie stworzeni zostali z kukurydzianego ciasta). Motyw krzyża liściowego symbolizował istotny dla społeczności rolniczej kult kukurydzy jako wyrastającego z wód ziemi źródła życia. Kukurydza była główną rośliną uprawianą przez Majów, będącą darem bogów, lecz wymagającym pewnej interwencji człowieka, który musiał ją zasiać. Dlatego była ona dla Majów symbolem współistnienia z bogami i naturą.

Niewielka postać przedstawia martwego Pakala, zwróconego ku synowi w trakcie rytuału obejmowania przez niego władzy. Chan-Bahlum zaprojektował wewnętrzne sceny przedstawione w świątyni nawiązując do miejsc w Xibalba, gdzie spotkał ojca i bezpośrednio od niego otrzymał władzę w Palenque. Pakal przekazuje synowi instrument używany w trakcie obrzędu upuszczania krwi i poszukiwania wizji, w trakcie którego wpadał w trans i otrzymywał łaskę bogów. Majowie wierzyli, że przedmioty takie gromadziły w sobie uświęconą władzę.  

W innym miejscu pojawia się bóg N, jeden ze starych bogów, z którego rąk wyrasta kukurydza. Pakal ukazuje się na kolbie tej kukurydzy, wyobrażającej głowę młodego boga kukurydzy.

Kolumny tekstu z lewej strony nawiązują do mitu stworzenia, narodzin Pierwszej Matki i Pierwszego Ojca oraz ich trójki dzieci – bogów oraz narodzin boga królewskich dynastii – Bolon Tza’cab (boga K albo G II). Inskrypcje wskazują też datę wstąpienia na tron Pierwszej Matki w 2305 r.p.n.e., kiedy celebrowano obchody końca drugiego cyklu katun. Kolumny tekstu po prawej stronie nawiązują do trwających cztery dni uroczystości poświęcenia świątyni w lipcu 690 r.n.e. (9.12.18.5.1) oraz uroczystości obchodzonych z okazji ósmej rocznicy wstąpienia Chan-Bahluma na tron w Palenque.
Na południe od Grupo de las Cruces położony jest Południowy Akropol, wybudowany jako przedłużenie Grupy Krzyża. W Templo XVII znajduje się reprodukcja tablicy przedstawiającej stojącą postać oraz klęczącego przed nią związanego jeńca. W Templo XIX odnaleziono wapienne podium z VIII w.n.e., z rzeźbieniami przedstawiającymi siedzące postaci oraz z tekstami hieroglificznymi. W świątyni znajduje się również reprodukcja barwnej stiukowej płaskorzeźby. W Templo XX odkryto ozdobiony malowidłami grób nieznanej osoby. 
Acrópolis Sur
Grupa Północna składa się z sześciu świątyń zbudowanych w pierwszej dekadzie VIII w., prawdopodobnie za panowania władcy Kan-Xula, drugiego syna Pakala. Sądzi się, że grupa ta odgrywała rolę podczas rytualnej gry w piłkę, ponieważ budowle jej wychodziły na boisko. Z ich stopni można było obserwować ceremonie i rytuały ofiarne. Najbardziej znaną budowlą z tej grupy jest El Templo del Conde (Świątynia Hrabiego), która nazwę swą zawdzięcza szalonemu hrabiemu del Waldeck, mieszkającemu w świątyni przez ponad rok w latach 30-tych XIX w. Jest to największa budowla Grupy Północnej, której dach był niegdyś zdobiony gipsowymi płaskorzeźbami.  
El Grupo Norte
Palenque, El Templo del Conde (Świątynia Hrabiego)
Na wschód za Grupą Północną znajduje się Grupo C, zespół budynków i placów położonych na różnych poziomach, zamieszkany w latach 750 – 800 n.e. Dalej, na arroyo Otolum, kilka kaskad tworzy naturalne kąpielisko, zwane Baño de la Reina (Łaźnia Królowej). Idąc dalej wzdłuż strumienia dociera się do El Grupo de los Murciélagos (Grupy Nietoperzy) – dawnej dzielnicy mieszkalnej oraz do Puente Murciélago (Mostu Nietoperza). Po drugiej stronie mostu biegnie droga do Grupo I oraz Grupo II, i dalej do muzeum, w którym można podziwiać m.in. kopię pokrywy sarkofagu Pakala.  
Grupy północno – wschodnie